Soonka Bisha Ramadaan iyo Salaatul Laylka: - “Dadkii illaahay iyo rasuulkiisi rumeeyayow waxa la idinku faral yeelay soon sidii loogu faral yeelay kuwii idinka horeeyay waxaad mudantihiin in aad illaahay ka cabsataan” [Baqra-183]

Muslimka dhabta ahi waxa uu sooma bisha ramadaan isagoo rajaynaya in qalbigiisa iimaan ka buuxsamo. Nebigu (CSW) waxa uu yidhi (Qofka Sooma Bisha Ramadaan isagoo muumin ah waxa laga dhaafa denbigii hore uu galay) Mutafaq.

Waa qofka garanaya soonka xaqiisa ee ilaaliya carabkiisa iyo indhisa iyo dhamaan jidhkiisa kale. Nebigu (CSW) waxa uu yidhi (Qofka aan daynayn markhaatiga beenta ah iyo ka shaqayntiisa illaahay waxba kuma falayo cunto iyo cabi uu iska daayo) Bukhaari.

Abu Hureera (RC) waxa laga soo weriyay in uu Nebigu (CSW) yidhi:- (Umadayda waxa la siiyay shan arimood oo aan la siin umadii inaga horeeyay, 1, Luunka ka muuqda qofka sooman afkiisa illaahay agtiisa waxay ka udgoon yahay miskiga, 2 Malaa’iigtuna ilaa inta ay afurka gaadhayso illaahay ayay denbi dhaaf u weydiiyaan, 3 illaahay maalin kasta waxa uu qurxiyaa janada waxaana uu ku yidhaa “Adoomadayda wanaagsan dhibaato ayay soo marayaan si ay ku soo gaadhan”, 4 Waxaana la xidhaa Shayaadiinta oo iyagu marna aan deyn xumaanta, 5 Habeenka ugu denbeeyana waa loo denbi dhaafa waxa lagu yidhi Rasuulkii illaahay ma laylatul qadrigaa? Waxa uu yidhi maya laakiin qofka camal wanaagsan la yimaada wax loo kordhiyaa ajarkiisa marka uu camalkiisa dhameeyo).

Lagama waayo qofka muslimka ah ee sooman in uu u noolaado si ka duwan bilaha kale, waana bisha ramadaan ee uu u sooman yahay illaahay (SW), illaahaybaana ka abaal marinaya, abaal marinta illaaha qaniga ah ayaa ugu wanaagsan uguna dhamaystiran.

(Camalkasta oo bini aadamku waa loo laban laaba, wanaagiba toban la mid ah ayaa loogu daraa ilaa todobaatan, Illaahay (SW) waxa uu yidhi "Soomka mooyane, soomka aniga ayaa leh aniga ayaana ka abaal marinaya, cuntadii iyo wixii uu jeclaa waxa uu uga tagay aniga dartay", qofka soomani laba goor ayuu farxaa marka uu afuro iyo marka uu rabigii la kulmo) Mutafaq.

Waxa wanaagsan qofka muslimka ahi in uu ka faa'iidaysto Bisha Ramadaan isagoo la imanaya camal wanaagsan, sida maalintii oo uu soomo, salaada oo uu tukado, quraanka oo uu akhriyo, sadaqada oo uu bixiyo iyo waxyaabaha kale ee la midka ah. Sidoo kalena habeenkii in uu la yimaado cibaado iyo duco ayaa lagama maarmaan ah.

Nebigu (CSW) waxa uu ku dadaali jiray cibaada si aanu u dadaali bila kale, gaar ahaan tobanka denbe. Caa'isha (RC) waxa laga soo weriyay in ay tidhi: Nebigu (CSW) waxa uu ahaa (Marka ay soo gasho tobanka danbe ee bisha ramadaan habeenkii oo dhan muu saaxan jirin wuuna cibaadaysan jiray, ehelkiisana wuu toosin jiray, guntiga ayuuna u adkaysan jiray) Bukhaari.

Bisha ramadaan ee barakaysan waa bil cibaado loomana baahna in qofka muslimka ah ay ku dhaafto laqwi iyo wax aan anfacayn sida dhacda inta badan habeenkii in qofku wax aan macno lahayn ku soo jeedo marka uu luloodana iska seexdo salaada subaxna aanu u toosin.

Qofka Muslimka ahi waa mid u dhago nugul aqoonta diintiisa, habeenada ramadaana waa mid tukada salaada taraawiixda, haddii aanu in badan soo jeedin inta uu yara seexdo ayuu marka dambana u toosayaa salaatul laylkii markuu suxuurtana waxa uu tagayaa masaajidka si uu u tukado salaada subax.

Nebiga (CSW) ayaa ina amray in aynu suxuurano waxana ku jira khayr faro badan, Nebigu (CSW) waxa uu yidhi: (Suxuurta waxa ku jirta barako) Mutafaq. Suxuurta oo loo toosa waxay ku xasuusinaysaa Salaatul laylka waxaana suurta gal ah in aad salaada subax jamaca la soo tukato.

Sayid Binu Saabit (RC) waxa laga weriyay in uu yidhi (Waxa aan la suxuuranay rasuulkii illaahay ka dibna waxanu u kacnay salaad, waxa lagu yidhi intee in leeg ayaa u dhaxaysay suxuurta iyo salaada, Waxa uu yidhi inta la akhriyo 50 aayadood) Mutafaq.

Soonka Sunaha ah:-Qofka Muslimka ahi kama tago soonka sunaha ah iyadoo aan ramadaanba ahayn sida soonka carafa, ka maalinta cashuura iyo ka maalinta taasuuca, soonka maalmahani waa mid fadli badan waxaana laga helaa denbi dhaaf sidii uu Nebigu (CSW) sheegay.

Abu Qataada (RC) waxa uu ka soo weriyay Nebigu (CSW) in la waydiiyay soonka maalinta carafa, Nebigu waxa uu yidhi: (Waxa lagu dhaafa denbiga sannadkii hore iyo ka soo socda) Muslim. Sidoo kale waxa la waydiyay Nebiga (CSW) soonka maalinta cashuura, nebigu waxa uu yidhi (Waxa lagu dhaafa denbiga sannadkii tagay) Mutafaq.

Ibnu Cabaas (RC) waxa uu soo weriyay (In Nebigu soomay maalinta cashuura muslimiintana uu amray in la soomo) Muslim. Ibnu Cabaas waxa kale uu soo weriyay in uu Nebigu (CSW) yidhi (Haddii aan gaadho sannadka soo socda waan soomi doona maalinta sagaalad (Taasuca) ) Muslim.

Sidoo kale soonka lixda maalmood ee Shuwaal ayuu Nebigu (CSW) inoo cadeeyay fadligeeda (Qofka sooma bisha ramadaan ee raaciya lixda shubaalka waxa uu la mid yahay qof sannadka oo dhan soomanaa) Muslim.

Waxa wanaagsan qofka muslimka ahi in uu bishii soomo saddex maalmood, Abu Hureera (RC) waxa uu yidhi: (Saaxiibkay (Nebiga CSW) waxa uu igula dardaarmay saddex arrimood, 1. In aan bil walba saddex maalmood ka soomo, 2.In aan tukado salaatul duxa iyo in aan widriga tukado intaanan seexan habeenkii) Mutafaq.

C/laahi Binu Cumar (RC) waxa uu soo weriyay in uu Nebigu (CSW) yidhi (Qofka Bil walba saddex maalmood ka sooma waa qof sannadka oo dhan soomanaa) Mutafaq. Waxa ku soo aruurtay daliilada in la lagu xadiday saddexdan  maalmood oo ah maalinta saddex iyo tobnaad, shan iyo tobnaad iyo afar iyo tobnaad waxaana la yidhaa Ayaamul Bayd (Maalmaha Cadada).

Mucaada Al Cadwiya ayaa Caa'isha waydiisay Nebigu (CSW) in uu bil walba saddex maalmood ka soomi jiray 'Waxay tidhi Caa'isha wuu soomi jiray" Mucaada waxay tidhi: bishee ayuu saddex maalmood ka soomi jiray, waxay tidhi Caa'isha "Bilna umuu aabo yeeli jirin" Muslim.

U Xajitaanka Guriga Illaahay (SW):-Qofka Muslimka ah ee ku toosan diintiisa waxa ku waajib ah in uu xajo haddii uu karo, oo uu safar iyo socdaal ku tago Guriga Illaahay isagoo raacaya axkaamta xajka kana tagin mid yar iyo mid weynba, marka ay gaadho wakhtiga Xajka uu si dhamaystiran u guto isagoo si xeel dheer u fahansan faralnimadeeda. Qofkaasi waxa uu dareemaya xasilooni iyo deganaansho uu ku iloobo safarkii iyo dhibaatadii, waxa uu dareemaya farxad, naftiisana waxa gelaya kalgacalka iyo isku xidhnaanta islaamka, intaa ka dib waxa uu ehelkiisa ku soo noqonayaa isagoo laga aqbalay Xajkii, dunuubtiisina la dhaafay. Waxa kale oo uu  dareemayaa weynida ay diintani leedahay iyo faro badnida dadka ay kulmisay.

Hadaba Xajku waa kulan umadeed waana mid dowladeed, isla markaana adduunka kama dhaco kulan kan oo kale ahi. Xujaajtu waxay ku kala duwan yihiin midabadooda, jinsigooga iyo luqadooda, waxaana kulmiya towxiidka iyo Islaanimada ee ay ku walaaloobeen.

Cimrada:-Waxaanu iloobin qofka Muslimka ah ee illaahay adeeca in uu soo cimraysto wakhtiyada kale ee aan ahayn Xajka, haddii ay u sahlanaato sababteedu marka laga reebo Ramadaanta, waayo cimrada ramadaantu waxay u dhigantaa adiga oo la Xajay Rasuulkii illaahay (CSW) sida ku sugan Xadiiska uu weriyay Bukhaari.

Ibnu Cabaas waxa laga soo weriyay Nebigu (CSW) in uu (Markuu ka soo noqday Xajka uu ku yidhi Umu Sanaan (oo ansaariyad ahayd) Maxaad u soo Xaji wayday? waxay ku tidhi: Hebel Aabihiiba (Iyada oo u jeeda ninkeeda) waxa uu leeyahay laba dumar ah oo qurux badan, mid ahaanbaana Xajka u raacday tii kalena beeraha ayay sii wareebinaysaa Nebigu (CSW) waxa uu yidhi (Cimrada Ramadaantu waxay la mid tahay qof aniga ila xajay oo kale) Bukhaari.

Xuquuqda Buugan Shakhsiyadda Muslimka Ah ee Turjumida waxa iska leh Shabakada Al Hidaaya.info